Posted in counter-culture, critical essay, literary theory, Marxist Aesthetics, nationalist artists, non-fiction, Other, social realism, socialism

Kundiman: higit pa sa awit ng pag-ibig

HINDI LAMANG awiting lipos ng pag-ibig, may ginampanang mahalagang papel sa himagsikang Pilipino noong 1896 ang kundiman (cundiman sa lumang baybay).

Nagmula sa lalawigan ng Batangas, ang kundiman ay isang uri ng awitin ng pag-ibig na ipinakikilala ng malamyos, maaliw-iw, at mabanayad na himig.

Sabi nga ng mananalaysay na si Teodoro Agoncillo (1912 – 1985), katutubo sa Pilipinas ang kundiman at walang bahid ni isang hibla ng kulturang Espanyol dahil bago pa man lumunsad ang mananakop ng Krus at Espada sa baybaying Pilipino, ay naririyan na ang mga awiting iyan, gaya nang nasusulat sa ibaba:

Hayo na’t dimugin ang bato mong puso
Sa pait ng aking luhang tumutulo,
Nang ang mailap mong awa’y nang umamo
Sa walang hangganang tapat kong pagsuyo.

Mula sa History of the Filipino People (1990), p. 57

Sa panahon ng paghihimagsik laban sa mga Espanyol, at bago pa ito maging parang apoy na lumaganap sa iba’t ibang bahagi ng lupain, ang matatamis na liriko ng kundiman ay tila naging isang kumot na nagkubli sa nag-aalab na damdamin ng inaaping mga indio.

Si José P. Rizal, na siya nating pambansang bayani’y sumulat ng isa sa pinakamagagandang kundiman sa panahon ng nagaapoy na pingkian sa pagitan ng mananakop at nang sinasakop, na sa dakong huli’y nagsimula nang pumiglas:

Tunay ngayong umid yaring diwa at puso
Ang bayan palibhasa’y api, lupig at sumuko.
Sa kapabayaan ng nagturong puno
Paglaya’y nawala, ligaya’y naglaho!

Datapuwa’t muling sisikat ang maligayang araw
Pilit na maliligtas ang inaping bayan
Magbabalik man din at laging sisikat
Ang ngalang Tagalog sa sandaigdigan!

Ibubuhos namin ang dugo’y ibabaha
Ng matubos lamang ang sa Amang Lupa!
Hanggang ‘di sumapit ang panahong tadhana
Sinta ay tatahimik, tutuloy ang nasa!
Sinta ay tatahimik at tutuloy ang nasa!
O Bayan kong mahal
Sintang Filipinas!

Nalathala sa isang kabanata ng Noli Me Tangere

Sinasabi rin sa kasaysayan na sa panahong nagpupulong ang mga katipunero, sina Melchora Aquino at mga kasama’y umaawit ng mga kundiman at awiting bayan para hindi mapagtanto ng mga Espanyol ang tunay na nagaganap sa loob ng tahanan.

Ang naging pinakakilalang kundiman sa panahon ng Himagsikang Katipunero ay ang Jocelynang Baliwag, na inialay kay Josefa ‘Pepita’ Tiongson y Lara, na taga-Baliwag, Bulakan—ang pinakasagisag ng Bayang Pilipinas, na bagaman matamis magmahal ay labis ang lumbay:

P– Pinopoong sinta, niring calolowa
Nacacawangis mo’y mabangong sampaga
Dalisay sa linis, dakila sa ganda
Matimyas na bucal ng madlang ligaya.

E– Edeng maligayang kinaloclocan
Ng galak at tuwang catamis-tamisan
Hada cang maningning na ang matunghaya’y
Masamyong bulaclac agad sumisical.

P– Pinananaligan niring aking dibdib
Na sa paglalayag sa dagat ng sakit
‘Di mo babayaang malunod sa hapis
Sa pagcabagabag co’y icaw ang sasagip.

I– Icaw na nga ang lunas sa aking dalita
Tanging magliligtas sa niluha-luha
Bunying binibining sinucuang cusa
Niring catawohang nangayupapa.

T– Tanggapin ang aking wagas na pag-ibig
Marubdob na ningas na taglay sa dibdib
Sa buhay na ito’y walang nilalangit
Cung hindi ikaw lamang, ilaw niring isip.

A– At sa cawacasa’y ang kapamanhikan
Tumbasan mo yaring pagsintang dalisay
Alalahanin mong cung ‘di cahabagan
Iyong lalasunin ang aba cong buhay.

Liriko mula sa Wikipedia, 2010

Kaya nga, hindi maitatatwang hindi lamang humihiwa sa puso ang kundiman, kundi nagpapaalab ito ng kakaibang pagmamahal, alalaong baga’y ang pagmamahal sa Inang Bayan, na kumbaga kay Jose Corazon de Jesus ay bayang sakdal dilag (Mula sa Bayan Ko, 1929).

Author:

Isa lamang ordinaryong miron at mapangarapin si Noel Sales Barcelona na nagnanais magsulat ng hinggil sa kaniyang nadarama.

One thought on “Kundiman: higit pa sa awit ng pag-ibig

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s